Het project “Stadsmakers” is een jaarlijkse projectoproep van de stad Brussel binnen het lokale cultuurbeleid. Het doel is om ideeën en projecten van burgers en organisaties te ondersteunen die de stad mee vormgeven. Concreet gaat het om artistieke en socio-culturele projecten georganiseerd door individuen, collectieven of verenigingen in Brussel. En goed nieuws, want het AMVB is geselecteerd binnen deze projectoproep met het project “De Dansaertwijk”. De indiening werd positief beoordeeld en kreeg een sterke evaluatie van de jury. Voor de realisatie van dit project ontvangt het AMVB een subsidie van €3.000!
Beschrijving van het Dansaertproject:
We zetten een onderzoeks- en publieksproject op rond de Dansaertwijk om de veranderingen van de wijk in kaart te brengen sinds de Tweede Wereldoorlog
Geografisch volgen we de officiële afbakening van deze stadswijk, de roze zone op onderstaande kaart, dus met inbegrip van de Fabrieksstraat en de vroegere parking 58.
Het kwartier is genoemd naar de centrale Dansaertstraat en ligt in het hart van Brussel. Sinds 1945 kende het een ingrijpende transformatie. Waar vroeger kleine werkplaatsen, drukkerijen, textielateliers en buurtcafés het straatbeeld bepaalden en de bewoners doorgaans tot de minder gegoede burgers van Brussel behoorden, groeide de wijk vanaf de jaren 1990 uit tot een symbool van vernieuwing, trendy mode, horeca en design. Gentrificatie deed zijn intrede en het werd een uitgangskwartier waar de eerste Pain Quotidien ‘s ochtends vroeg openging als de Archiduc even verder nog maar net de deuren had dichtgedaan. Zowel overdag als ‘s avonds trekken bepaalde straten heel veel volk aan. Tussen luxe boetieks en oude volkscafés ontstond ook een begrip: de zg. “Dansaert-vlaming”. Maar wie of wat is dat precies? Kwam die term vanuit de groep film en muziekmakers die van de Archiduc hun stamplaats maakten omdat het er goedkoop was? Of door het publiek dat aangetrokken werd door de eerste boetiek van “Stijl” die Sonja Noël er in 1984 neerpootte? De term staat nu ook voor een populaire Instagram-account en er werd zelfs een TV-serie naar vernoemd, maar hoe kijken bewoners, handelaars, nieuwkomers, kunstenaars, Brusselaars, Nederlandstaligen, Franstaligen en bezoekers van buiten de stad naar dit begrip?
De wijk is een kruispunt van talen, ideeën en levensverhalen. Dure winkels naast bruine cafés, cultuurtempels naast een ouderwetse winkel met bruidsmode, de stoep van de Markten of de Walvis waar generaties elkaar kruisen. Sommige bewoners wonen er al decennia, anderen passeren er tijdelijk voor werk, studie, vrije tijd of nachtleven. Elke laag voegde een hoofdstuk toe aan het verhaal van Dansaert, soms harmonieus, soms schurend, maar altijd betekenisvol.
Door bewust verschillende stemmen en perspectieven samen te brengen, wil Dans-aard bijdragen aan een herkenbaar beeld van de wijk dat bestaat uit meerdere lagen. Het project wil niet alleen documenteren, maar ook gemeenschapsvormend werken, door bewoners en gebruikers van de wijk actief te betrekken en hun verhalen een plek te geven in het collectieve geheugen van Brussel.
Historiek van dit initiatief
An Rydant, directeur van ons archief, kwam in 1984 aan in Brussel als jonge studente en zag de wijk voor haar ogen veranderen. Ze verliet Brussel in 2006 om er 15 jaar later terug te keren en te ontdekken dat de hele buurt opnieuw fel was geëvolueerd. Ketens doken op in het straatbeeld, cafés waren verdwenen, enkele iconische restaurants hadden de deuren gesloten, maar De Markten en Stijl waren nog springlevend en op de trottoirs zag je weer veel meer jongeren. Het bracht haar op het idee om met het archief een project rond de veranderingen in de Dansaertwijk op te zetten en we stelden in augustus 2025 een stuurgroep samen bestaande uit Mieke Vandenbroucke (onderzoeksprofessor taalkundige pragmatiek UAntwerpen en schrijver van een doctoraat over de Dansaertbuurt), Johan Ral (auteur van een boek over de Archiduc en voormalig journalist), Anne Brumagne (coördinator Brukselbinnenstebuiten), Widukind De Ridder (historicus KUL en CegeSoma, opgegroeid in de wijk), Chantal Kesteloot (publieksgeschiedenis CegeSoma/Rijksarchief), Peter Scholliers (prof. em. sociaaleconomische geschiedenis VUB), Mathis Saeys (onderzoeker BRIO-VUB) en de AMVB’ers An Rydant (directeur) en Christopher De Keyser (archivaris),
Dit project zal bestaan uit een wetenschappelijk en een publieksluik. Een belangrijk deel van het onderzoek zal gebruik maken van mondelinge geschiedenis. We willen verhalen verzamelen van bewoners, handelaars, kunstenaars, buurtorganisaties, jongeren, activisten en andere sleutelfiguren, maar ook van toevallige passanten en frequente bezoekers van de wijk. Zo leggen we vast wat anders dreigt te verdwijnen: herinneringen aan verdwenen volkscafés, buurtinitiatieven, acties voor het behoud van architectuurparels, migratiegeschiedenissen, nachtleven, sociale strijd, culturele uitwisseling en de impact van stedelijke veranderingen.
Wordt vervolgd!
